Chronobiologie werkt effectief door een combinatie van de optimale stof, de exact benodigde dosering, een nieuw begrip van de betrokken complexe relaties en het “vonkende” of activerende tijdstip. De belangrijkste criteria die het effect bepalen van een perfect getimede toepassing zijn: Wat is het meest effectief als het ’s ochtends wordt ingenomen? Wat heeft het lichaam ’s avonds nodig? Welke stoffen hebben een wederzijds versterkend effect? Welke stoffen remmen of verstoren het gewenste effect?
Tegenwoordig weten we dat veel van de meest populaire en succesvolle therapieën nog verder geoptimaliseerd kunnen worden. Veel stoffen hebben misschien niet op het juiste moment van de dag of in de beste farmaceutische vorm het doelorgaan bereikt. Chronotherapeutische preparaten houden rekening met het effect van therapeutische invloeden in overeenstemming met de innerlijke klok van het lichaam.
Tijd heelt niet alle wonden
Externe en interne klokken regelen onze fysieke, mentale en emotionele functies zonder dat wij ons ermee hoeven te bemoeien. Hoe intelligenter wij ons leven afstemmen op deze ritmes, hoe groter het voordeel dat wij eruit kunnen halen. Of het nu gaat om het mondslijmvlies of de lever, elk fysiologisch systeem heeft zijn eigen biologische ritme. Deze kennis is van bijzonder belang voor ziekte en genezing.
Elke kwaal – zoals astma, artritis, hoge bloeddruk, depressie, hartaanvallen, maagzweren, slaapproblemen, cerebrale stofwisselingsstoornissen en andere – heeft zijn eigen fasen. De chronobiologische factor van de werkzame stoffen die bij de preventie of behandeling van ziekten worden gebruikt, is van cruciaal belang. Tot op heden kunnen wij slechts een klein deel van de geheimen die aan deze stoffen ten grondslag liggen, ontsluieren. Maar een aantal belangrijke stoffen zijn reeds beschikbaar als chronobiologisch zinvolle formule, wetenschappelijk getest en bewezen. Aanvankelijk werden chronobiologen uitgelachen. Tegenwoordig is hun wetenschap een erkende tak van onderzoek die de onderlinge samenhang van lichaam, geest en tijd onderzoekt. Er staat je een verrassing te wachten!
De belangrijkste conclusie van een chronobiologisch standpunt is dat we een heel controlepakket van genetisch bepaalde interne “tijdregulatoren” bezitten. Het belangrijkste is dat ons lichaam een interne 24-uurs cyclus volgt. De afgifte van hormonen hangt uiteindelijk af van de impulsen van onze innerlijke klokken.
Onder controle van onze hersenen informeren 150 in het bloed circulerende boodschapperstoffen onze organen over de actuele situatie en schrijven specifieke gevolgen voor. Deze hormonen hebben zowel een oppeppende als een afremmende werking. Onze lichaamstemperatuur daalt tijdens de slaap, onze bloeddruk stijgt als we wakker worden, enzovoort. Deze ritmes herhalen zich elke 24 uur, dag na dag, nacht na nacht. Wetenschappers spreken daarom van een “circadiaan” ritme. Deze term komt van het Latijnse “circa”, dat “rond” betekent, en “dies”, dat “dag” betekent. De kortste op-en-neer cyclus wordt gemeten in de hersengolven: fracties van milliseconden. De langste dagelijkse ritmes – zoals honger of behoefte aan slaap – duren vele uren.
Op elk moment verandert de chronobiologie de acties in onze organen in een uniek en onderscheidend schouwspel. Een uur later is niets meer zoals een uur geleden. Het lijkt erop dat met de jaren sommige van onze innerlijke klokken langzamer tikken en andere sneller. Ze hebben de neiging uit de toon te vallen, en sommige stoppen met de jaren helemaal met tikken. Organen beginnen hun eigen ritme te ontwikkelen en er treden storingen op. Als die onbehandeld blijven, kunnen ziekten ontstaan.
De wetenschap onderscheidt ongeveer 80 ziekten die allemaal als slaapgerelateerd worden beschouwd. Dit is precies het doel dat de chronofarmacologie nastreeft: de juiste formulering op het juiste moment. De huidige doelstelling is het identificeren van een circadiane component in een toenemend aantal ziekten of lichamelijke disfuncties. Dit resulteert in verrassende behandelingsmogelijkheden, effectiever en met minder bijwerkingen. Chronobiologische geneesmiddelen of voedingssupplementen “herkalibreren” onze innerlijke tijdregelaars.
Licht en duisternis bepalen hoe onze organen functioneren
De factor licht-donker past onze dagelijkse functies voortdurend aan een 24-uurs ritme aan. In ons lichaam wordt deze informatie omgezet in een signaalhormoon genaamd melatonine. Dit laatste vervult al een groot aantal taken bij daglicht. Rond 23.00 uur is er meestal een plotselinge stijging van het melatonineniveau tot acht à tien keer de normale waarde. Dit is een signaal voor veel organen om hun activiteit te vertragen en zich te regenereren. Bij veel ouderen is deze nachtelijke melatoninestoot echter grotendeels verdwenen. Veel ritmes – waaronder slaap, bloeddruk, lichaamstemperatuur en hormonen – blijven ongecontroleerd. In deze gevallen is een slimme vorm van chronobiologische ondersteuning nodig. Spannende recente studies hebben waardevolle conclusies opgeleverd. Onderzoekers beginnen te begrijpen op welk uur tumorcellen de neiging hebben zich te delen. Tumorcellen worden gecontroleerd door tijdsregulatoren die verschillen van die van gezonde cellen.
Daarom is het van vitaal belang dat therapeutische cytotoxinen in het doelorgaan worden ingebracht op een tijdstip waarop hun effect op de tumorgroei groter is, en wanneer hun effect minder schadelijk is voor de resterende cellen. Chronofarmacologie, het zoeken naar therapeutische maatregelen die in harmonie zijn met onze innerlijke klokken, is momenteel het meest fascinerende gebied van medisch onderzoek. We beginnen steeds meer ziekten te begrijpen als ritmestoornissen. Dit is de eerste stap naar de principes van de chronobiologie.
De intelligentie van onze interne klok
Elke cel produceert zeer specifieke stoffen, zoals de bouwstenen van aminozuren. Zodra de gewenste concentratie is bereikt, stopt de productie. Enzymen breken de stoffen binnen enkele uren af. Een nieuwe cyclus begint. Bepaalde genen, ook wel “klokgenen” genoemd, fungeren als aan/uit-schakelaars voor deze processen. Ze zijn te vinden in bijna elk type menselijk weefsel en hun invloed is ongelooflijk veelzijdig, verfijnd en slim.
Alle delen van het menselijk lichaam hebben receptoren die de informatie van boodschapperstoffen en neuronale prikkels opnemen. Hun gevoeligheid wordt geregeld door de “klokgenen”. Dit geldt ook voor het effect van vitaminen, sporenelementen en andere biologisch werkzame stoffen, waaronder geneesmiddelen.De belangrijkste schakelaar bevindt zich in het diencephalon, een centraal deel van de hersenen dat uit twee structuren bestaat. Het diencephalon ontvangt boodschappen van speciale fotocellen in het netvlies. Deze sensoren, die pas onlangs zijn gedecodeerd, herkennen geen voorwerpen of kleuren, maar de tijd van de dag, de omgevingsatmosfeer en de seizoenen. Zij vormen het uitgangspunt van een werkingsmechanisme dat in zijn geheel kan worden omschreven als een controlekamer waar alle innerlijke klokken worden ingesteld. Deze controlekamer brengt de wisseling tussen dag en nacht van de buitenwereld over op ontelbare ritmes in ons lichaam en stemt ze op elkaar af. Licht is een krachtige pulsgenerator. Of iemand een hartaanval overleeft kan afhangen van de zonnestralen die door het raam van de intensive care afdeling schijnen. Bedden in de noordelijke vleugel van een ziekenhuis worden op mysterieuze wijze geassocieerd met een hoger sterftecijfer.
