Pełna noc snu może mieć większy wpływ na długość życia, niż wielu ludziom się wydaje. Najnowsze badania przeprowadzone przez Oregon Health & Science University wskazują, że regularny brak snu wiąże się z krótszą długością życia. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym SLEEP Advances.

Dane z całego kraju pokazują wzorce występujące w całych Stanach Zjednoczonych

Aby dojść do swoich wniosków, naukowcy przeanalizowali dużą krajową bazę danych i zbadali wzorce ankietowe dotyczące długości życia w różnych okręgach Stanów Zjednoczonych. Porównali dane dotyczące długości życia na poziomie okręgów ze szczegółowymi danymi ankietowymi zebranymi przez Centers for Disease Control and Prevention w latach 2019–2025.

Kiedy naukowcy badali czynniki związane ze stylem życia mające wpływ na długość życia ludzi, wyraźnie wyróżniał się sen. Jego związek z długością życia był silniejszy niż dieta, aktywność fizyczna czy izolacja społeczna. Jedynym czynnikiem, który miał większy wpływ, było palenie tytoniu.

„Nie spodziewałem się, że będzie on tak silnie skorelowany z długością życia” – powiedział główny autor badania, dr Andrew McHill, profesor nadzwyczajny w OHSU School of Nursing, OHSU School of Medicine oraz Oregon Institute of Occupational Health Sciences przy OHSU. „Zawsze uważaliśmy, że sen jest ważny, ale te badania naprawdę podkreślają tę kwestię: ludzie powinni naprawdę starać się spać od siedmiu do dziewięciu godzin, jeśli to w ogóle możliwe”.

Naukowcy zaskoczeni znaczeniem wyników

Większość pracy została wykonana przez doktorantów z Laboratorium Snu, Chronobiologii i Zdrowia przy OHSU School of Nursing. Chociaż naukowcy od dawna wiedzą, że wystarczająca ilość snu sprzyja ogólnemu zdrowiu, autorzy byli jednak zaskoczeni tym, jak ściśle długość snu wiąże się z długością życia. W analizie niewystarczająca ilość snu była ważniejszym czynnikiem prognostycznym długości życia niż dieta i aktywność fizyczna.

„Jest to intuicyjne i ma sens, ale mimo to imponujące było zobaczyć to tak wyraźnie we wszystkich tych modelach” – powiedział McHill. „Jestem fizjologiem snu i rozumiem korzyści zdrowotne płynące ze snu, ale siła związku między wystarczającą ilością snu a długością życia była dla mnie niezwykła”.

Wcześniejsze badania łączyły zły sen ze zwiększonym ryzykiem śmierci, ale niniejsze badanie jest pierwszym, które wykazuje roczne powiązania między snem a długością życia we wszystkich stanach USA. W swoich modelach naukowcy wykorzystali definicję CDC dotyczącą wystarczającej ilości snu jako co najmniej siedem godzin na dobę, co jest zgodne z zaleceniami Amerykańskiej Akademii Medycyny Snu i Towarzystwa Badań nad Snem. W prawie wszystkich stanach i w każdym analizowanym roku dane wykazały wyraźny związek między długością snu a długością życia.

Dlaczego sen może wpływać na długość życia

W badaniu nie analizowano biologicznych przyczyn tego związku. McHill zwrócił jednak uwagę, że sen odgrywa kluczową rolę w zdrowiu serca, funkcjonowaniu układu odpornościowego i wydajności mózgu. Podczas snu organizm znajduje się w ważnym trybie regeneracji. Ciśnienie krwi i tętno spadają, co odciąża układ sercowo-naczyniowy. Natomiast chroniczny brak snu wiąże się z nadciśnieniem, zawałem serca, udarem mózgu i miażdżycą. Ponieważ choroby sercowo-naczyniowe należą do najczęstszych przyczyn zgonów na całym świecie, długotrwała zła jakość snu może znacznie zwiększyć ryzyko śmierci.

Również układ odpornościowy jest w dużym stopniu zależny od snu. Podczas nocnego odpoczynku aktywowane są komórki odpornościowe i regulowane są procesy przeciwzapalne. Osoby, które regularnie śpią zbyt mało, są bardziej podatne na infekcje i często wykazują zwiększoną skłonność do stanów zapalnych w organizmie. Przewlekłe stany zapalne są z kolei czynnikiem ryzyka wielu chorób, takich jak cukrzyca, nowotwory czy choroby serca. Sen ma zatem istotny wpływ na utrzymanie odporności i zdrowia organizmu.

Ponadto sen odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu mózgu. W fazach głębokiego snu aktywowany jest tzw. układ limfatyczny, który usuwa produkty przemiany materii z mózgu. Ten proces oczyszczania jest ważny dla zapobiegania gromadzeniu się szkodliwych białek związanych z chorobami neurodegeneracyjnymi. Ponadto sen wspomaga tworzenie pamięci, stabilność emocjonalną i zdolność koncentracji. Natomiast długotrwały brak snu zwiększa ryzyko depresji, a być może także demencji.

Sen wpływa również na metabolizm i równowagę hormonalną. Zbyt krótki sen zmienia regulację hormonów, takich jak leptyna i grelina, które kontrolują uczucie głodu i sytości, a także kortyzolu, znanego jako hormon stresu. Skutkiem tego może być zwiększony apetyt, przyrost masy ciała i zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2. Czynniki te mają również długoterminowy wpływ na długość życia.

Ogólnie rzecz biorąc, sen wpływa na prawie wszystkie kluczowe procesy biologiczne w organizmie. Jest więc równie ważny jak zbilansowana dieta lub regularna aktywność fizyczna. Dobry i regularny sen nie tylko poprawia codzienne samopoczucie, ale może również w decydujący sposób przyczynić się do dłuższego życia w zdrowiu. Według Hilla badania te pokazują, że musimy traktować sen jako priorytet co najmniej tak samo ważny jak dietę lub aktywność fizyczną. Czasami traktujemy sen jako coś, co możemy odłożyć na później lub na weekend. Dobry sen nie tylko poprawia nasze samopoczucie, ale także wydłuża średnią długość życia.