Nowa analiza obejmująca ponad 13 000 osób wykazała, że zmiany w naczyniach krwionośnych mózgu, które mogą zwiększać ryzyko udaru i demencji, są powszechne u osób z różnymi schorzeniami serca, niezależnie od tego, czy przeszły już udar. Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie medycznym „Neurology®” wydawanym przez Amerykańską Akademię Neurologii, stanowią jak dotąd najbardziej kompleksowy przegląd systematyczny dotyczący „ukrytych” zmian w mózgu u osób z różnymi schorzeniami serca. Główny autor badania, dr Zien Zhou z George Institute for Global Health, wyjaśnił, że rozpoznanie tych zmian może odegrać ważną rolę w doborze metod leczenia dla tych pacjentów.

Zmiany w naczyniach krwionośnych mózgu zwiększają ryzyko udaru i demencji

Chociaż u osób z chorobami serca prawdopodobieństwo wystąpienia zmian w układzie naczyniowym mózgu jest dwa do trzech razy większe niż w populacji ogólnej, zmiany te są często pomijane, ponieważ pacjenci ci nie są rutynowo poddawani badaniom obrazowym mózgu, chyba że przeszli udar. Naraża to ich jednak na większe ryzyko krwotoku mózgowego spowodowanego lekami powszechnie stosowanymi w leczeniu lub zapobieganiu zakrzepom – krwotok śródczaszkowy jest zagrażającym życiu powikłaniem, dla którego nie ma sprawdzonego leczenia, a wskaźnik przeżywalności wynosi mniej niż 50 procent.

Wiadomo, że zmiany w naczyniach krwionośnych mózgu, które można wykryć wyłącznie za pomocą badań obrazowych, takie jak cichy zawał mózgu (SBI) i choroba małych naczyń mózgowych (CSVD), występują częściej u osób starszych lub cierpiących na nadciśnienie. Chociaż zmiany te nie są na tyle poważne, by wywołać wyraźne objawy neurologiczne, mogą prowadzić do subtelnych deficytów neurologicznych oraz zwiększać długoterminowe ryzyko udaru mózgu lub demencji.

Aby określić częstość występowania tych ukrytych lub niewidocznych zmian naczyniowo-mózgowych u osób dorosłych z migotaniem przedsionków, chorobą wieńcową, niewydolnością serca lub kardiomiopatią, wadami zastawkowymi serca oraz przetrwałym otworem owalnym (otworem w sercu), naukowcy z George Institute przeprowadzili metaanalizę 221 badań obserwacyjnych przeprowadzonych w latach 1988–2022. Wyniki wykazały, że wśród osób z chorobami serca:

• około jedna trzecia miała jakąś postać SBI
• u jednej czwartej występowały lakuny (małe wgłębienia powstałe w wyniku obumarcia tkanki nerwowej po wcześniejszym zatorze lub wycieku w małych tętnicach)
• dwie trzecie miało zmiany w istocie białej (uszkodzenie warstwy ochronnej otaczającej włókna nerwowe)
• u jednej czwartej występowały oznaki bezobjawowych mikrokrwawień w tkance mózgowej, a
• ponad połowa miała atrofię mózgu (kurczenie się mózgu spowodowane utratą neuronów lub połączeń między neuronami).

Częstość występowania tych zmian w mózgu była zasadniczo taka sama u osób, które niedawno przeszły udar, jak i u osób, u których do udaru nie doszło, a wyniki nie wykazały żadnych wyraźnych różnic związanych z płcią. Dr Zhou stwierdził, że badanie potwierdza również, iż choroby serca są główną przyczyną tych zmian, które odzwierciedlają „kruchość” mózgu. Chociaż wykazano kilka potencjalnych mechanizmów łączących choroby serca z ukrytymi uszkodzeniami naczyń mózgowych, obie choroby mają wspólne czynniki ryzyka, takie jak starzenie się, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, hiperlipidemia i palenie tytoniu. Według dr Zhou możliwe jest, że stopniowy spadek pojemności minutowej serca u niektórych pacjentów z chorobami serca wpływa na ilość krwi docierającej do tkanki mózgowej, przyczyniając się do zmian naczyniowych i zaburzeń funkcji poznawczych u tych pacjentów.

Poprawa bezpieczeństwa leczenia osób z chorobami serca

Możliwe jest również, że ukryte zmiany w mózgu i zaburzenia funkcji poznawczych wynikają z obecności drobnych skrzepów krwi, które po powstaniu w sercu przedostają się do mózgu poprzez krążenie tętnicze. Dr Zhou stwierdził, że konieczne są dalsze badania w celu ustalenia dokładnych przyczyn tych zmian w mózgu oraz ich implikacji dla leczenia tych pacjentów. Według badacza ważne jest ustalenie, czy wykonanie dodatkowego badania MRI u osób kwalifikujących się do terapii przeciwzakrzepowej – która jest wymagana w przypadku większości osób z chorobami serca – byłoby opłacalne pod względem zapobiegania niepożądanym skutkom ubocznym.

Jednak dokładniejsze określenie ryzyka powstawania skrzepów mózgowych i krwawień związanych ze stosowaniem leków przeciwzakrzepowych oraz wykorzystanie tych informacji do podjęcia najlepszej decyzji terapeutycznej mogłoby poprawić bezpieczeństwo leczenia osób z chorobami serca.