W najnowszym przeglądzie badań przeanalizowano kluczowe różnice w wzorcach snu kobiet i mężczyzn, wahania ich zegarów biologicznych oraz wpływ tych czynników na metabolizm. Badanie, opublikowane w czasopiśmie „Sleep Medicine Reviews”, podkreśla kluczową rolę, jaką płeć odgrywa w zrozumieniu tych czynników, i sugeruje, że podczas leczenia zaburzeń snu, rytmów dobowych oraz zaburzeń metabolicznych należy uwzględniać płeć biologiczną danej osoby.

Zaburzenia odżywiania związane ze snem znacznie częściej występują u kobiet, natomiast mężczyźni częściej cierpią na obturacyjny bezdech senny

W przeglądzie stwierdzono, że kobiety oceniają jakość swojego snu gorzej niż mężczyźni i zgłaszają większe wahania jakości snu związane ze zmianami zachodzącymi w trakcie cyklu miesiączkowego. Gorsza jakość snu wiąże się z lękiem i zaburzeniami depresyjnymi, które występują u kobiet dwukrotnie częściej niż u mężczyzn. Według naukowców u kobiet częściej niż u mężczyzn diagnozuje się bezsenność, choć przyczyny tego zjawiska nie są do końca jasne. Rozpoznanie i zrozumienie różnic między płciami w zakresie snu i rytmów dobowych ma kluczowe znaczenie dla dostosowania podejścia i strategii leczenia zaburzeń snu oraz powiązanych z nimi chorób psychicznych.

Autorzy badania odkryli również, że kobiety są o 25 do 50 procent bardziej narażone na wystąpienie zespołu niespokojnych nóg oraz nawet czterokrotnie bardziej narażone na zaburzenia odżywiania związane ze snem, w ramach których osoby cierpiące na tę dolegliwość wielokrotnie jedzą w nocy. Z kolei mężczyźni są trzykrotnie bardziej narażeni na obturacyjny bezdech senny (OBS). OBS objawia się inaczej u kobiet i mężczyzn, co może wyjaśniać tę dysproporcję. OBS wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niewydolności serca u kobiet, ale nie u mężczyzn.

Badania przeprowadzone w laboratoriach snu wykazały, że kobiety śpią dłużej niż mężczyźni i spędzają około 8 minut więcej w fazie snu NREM (Rapid Eye Movement), czyli w okresie, w którym aktywność mózgu jest spowolniona. Chociaż czas spędzany w fazie snu NREM zmniejsza się wraz z wiekiem, spadek ten jest bardziej wyraźny u starszych mężczyzn. Kobiety wchodzą również wcześniej niż mężczyźni w fazę REM, charakteryzującą się wysoką aktywnością mózgu i intensywnymi snami.

Różnice w rytmach dobowych

Zespół naukowczynek z Uniwersytetu w Southampton w Wielkiej Brytanii oraz Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu Harvarda w Stanach Zjednoczonych odkrył, że istnieją również różnice w rytmach dobowych między płciami.

Stwierdziły one, że melatonina, hormon odpowiedzialny za regulację rytmów dobowych i sen, jest uwalniana u kobiet wcześniej niż u mężczyzn. Temperatura wewnętrzna ciała, która jest najwyższa przed snem, a najniższa na kilka godzin przed przebudzeniem, wykazuje podobny przebieg, osiągając szczyt wcześniej u kobiet niż u mężczyzn. Zgodnie z tymi ustaleniami inne badania sugerują, że wewnętrzne okresy dobowe u kobiet są o około sześć minut krótsze niż u mężczyzn.

Według naukowców różnica ta może być niewielka, ale ma istotne znaczenie. Rozbieżność między centralnym zegarem biologicznym a cyklem snu i czuwania jest u kobiet około pięć razy większa niż u mężczyzn. W perspektywie dni, tygodni i miesięcy różnica ta może prowadzić do zauważalnej rozbieżności między zegarem wewnętrznym a sygnałami zewnętrznymi, takimi jak światło i ciemność.

Zaburzenia rytmu dobowego wiążą się z różnymi problemami zdrowotnymi, w tym z zaburzeniami snu, wahaniami nastroju i upośledzeniem funkcji poznawczych. Nawet niewielkie różnice w okresach dobowych mogą mieć znaczący wpływ na ogólny stan zdrowia i samopoczucie. Mężczyźni są zazwyczaj chronotypami późnymi i kładą się spać oraz budzą się później niż kobiety. Może to prowadzić do „społecznego jet lag”, w którym ich rytm dobowy nie jest zsynchronizowany z wymaganiami społecznymi, takimi jak praca. W życiu codziennym mają oni również mniej regularny harmonogram odpoczynku i aktywności niż kobiety.

Zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 u obu płci

Zespół badawczy zbadał również, czy globalny wzrost otyłości może być częściowo powiązany z niedoborem snu – w Stanach Zjednoczonych 30 procent osób w wieku 30–64 lat śpi mniej niż sześć godzin na dobę, a w Europie odsetek ten jest podobny. Stwierdzono znaczne różnice w aktywności mózgów kobiet i mężczyzn, którzy reagowali na obrazy jedzenia po pozbawieniu snu. Sieci mózgowe związane z procesami poznawczymi (podejmowaniem decyzji) i afektywnymi (emocjonalnymi) były u kobiet dwukrotnie bardziej aktywne niż u mężczyzn. W innym badaniu stwierdzono, że obszar limbiczny (odpowiedzialny za przetwarzanie emocji, tworzenie pamięci i regulację zachowań) był u kobiet 1,5 razy bardziej aktywny niż u mężczyzn w odpowiedzi na obrazy słodkich potraw. Pomimo tej różnicy w aktywności mózgu mężczyźni mają tendencję do spożywania większej ilości jedzenia niż kobiety, gdy są niewyspani. W innym badaniu stwierdzono, że bardziej fragmentaryczny sen, dłuższy czas zasypiania oraz dłuższy czas spędzany w łóżku na próbach zasypiania wiązały się z większym uczuciem głodu wyłącznie u mężczyzn.

Zarówno kobiety, jak i mężczyźni pracujący na nocnej zmianie są narażeni na większe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, przy czym ryzyko to jest wyższe u mężczyzn. Sześćdziesiąt sześć procent osób pracujących na nocnej zmianie cierpiało na jedzenie pod wpływem emocji, a według innego badania są one około 1,5 razy bardziej narażone na nadwagę lub otyłość niż kobiety pracujące na zmianie dziennej.

Bardziej spersonalizowana opieka zdrowotna

Naukowcy odkryli również nowe informacje na temat tego, jak kobiety i mężczyźni różnie reagują na leczenie zaburzeń snu i rytmu dobowego. Na przykład utrata wagi okazała się skuteczniejsza w leczeniu kobiet z OSA niż mężczyzn, podczas gdy kobiety, którym przepisano zolpidem (lek na bezsenność), mogą potrzebować mniejszej dawki niż mężczyźni, aby uniknąć uporczywej senności następnego dnia rano.

Większość metod leczenia zaburzeń snu i rytmu dobowego to nowa dziedzina, w której badania nad różnicami między płciami są wciąż ograniczone. W miarę jak dowiadujemy się więcej o tym, jak śpią kobiety i mężczyźni, o różnicach w ich 24-godzinnych rytmach oraz o tym, jak wpływają one na ich metabolizm, możemy zmierzać w kierunku bardziej precyzyjnej i zindywidualizowanej opieki zdrowotnej, która zwiększa prawdopodobieństwo pozytywnych wyników.