Mensen met chronische slapeloosheid kunnen een snellere achteruitgang in geheugen en denkvermogen ervaren naarmate ze ouder worden – samen met veranderingen in de hersenen die zichtbaar zijn op beeldvormingstests – dan mensen zonder chronische slapeloosheid. Dit blijkt uit een onderzoek van de Mayo Clinic dat is gepubliceerd in het tijdschrift Neurology van de American Academy of Neurology.

Hoe slaap en het risico op dementie samenhangen

Recente bevindingen suggereren dat slaapstoornissen vooral vaker voorkomen bij oudere volwassenen. Maar ook jongere mensen hebben er vaak ernstig last van. De oorzaken zijn uiteenlopend en omvatten stress, slechte slaaphygiëne, bepaalde medicijnen en bepaalde voedingsgewoonten. Angst en depressie kunnen ook een rol spelen. Uit een recent onderzoek van de Mayo Clinic bleek dat mensen met chronische slapeloosheid – slaapstoornissenop ten minste drie dagen per week gedurende een periode van drie maanden of langer – een 40% hoger risico hadden op het ontwikkelen van milde cognitieve stoornissen of dementie dan mensen zonder slapeloosheid, wat gelijk staat aan 3,5 jaar extra veroudering. Het onderzoek bewijst niet dat slapeloosheid hersenveroudering veroorzaakt, maar toont alleen een verband aan. “Slapeloosheid heeft niet alleen invloed op hoe je je de volgende dag voelt, het kan na verloop van tijd ook invloed hebben op de gezondheid van je hersenen,” zegt auteur van het onderzoek Dr. Diego Z. Carvalho van de Mayo Clinic in Rochester, Minnesota, en lid van de American Academy of Neurology. “We zagen een snellere achteruitgang in denkvaardigheden en veranderingen in de hersenen die suggereren dat chronische slapeloosheid een vroeg waarschuwingssignaal kan zijn of zelfs een factor in toekomstige cognitieve problemen.”

Het onderzoek volgde een groep cognitief gezonde oudere volwassenen – 2750 mensen met een gemiddelde leeftijd van 70 – gedurende gemiddeld 5,6 jaar. Van de deelnemers leed 16% aan chronische slapeloosheid. Aan het begin van het onderzoek werd de deelnemers gevraagd of ze de afgelopen twee weken meer of minder hadden geslapen dan normaal. Ze deden ook jaarlijkse denk- en geheugentests en sommigen ondergingen hersenscans om te kijken naar wittestofhyperintensiteiten – gebieden waar kleine vaatziekten hersenweefsel kunnen hebben beschadigd – en amyloïde plaques, een eiwit dat zich kan ophopen en geassocieerd wordt met de ziekte van Alzheimer. Tijdens het onderzoek ontwikkelde 14% van de mensen met chronische slapeloosheid milde cognitieve stoornissen of dementie, vergeleken met 10% van de mensen die niet aan slapeloosheid leden. Rekening houdend met factoren zoals leeftijd, hoge bloeddruk, gebruik van slaappillen en een diagnose van slaapapneu, ontdekten ze dat mensen met slapeloosheid een 40% hoger risico hadden op het ontwikkelen van milde cognitieve stoornissen of dementie dan mensen zonder slapeloosheid. Ze vertoonden ook een snellere achteruitgang op testen die verschillende denkvaardigheden meten.

Slaap bevordert de veerkracht van de hersenen

Van de mensen met slapeloosheid bepaalden de onderzoekers het type slapeloosheid: degenen die de afgelopen twee weken minder dan normaal hadden geslapen of degenen die de afgelopen twee weken meer dan normaal hadden geslapen. Degenen die aangaven minder te slapen dan normaal, hadden vaker lagere cognitieve testscores aan het begin van het onderzoek, vergelijkbaar met vier jaar ouder zijn. Ze hadden ook meer witte stof hyperintensiteiten en amyloïde plaques. Voor amyloïd was het effect vergelijkbaar met dat van mensen met het APOE-ε4 gen, een bekende genetische risicofactor. Daarentegen hadden mensen die aangaven meer te slapen dan normaal meer kans om minder witte stof hyperintensiteiten te hebben aan het begin van het onderzoek. Sommige groepen waren bijzonder kwetsbaar. Deelnemers die drager zijn van het APOE-ε4 gen, dat in verband wordt gebracht met een hoger risico op de ziekte van Alzheimer, vertoonden een grotere achteruitgang in geheugen en denkvermogen.

“Onze bevindingen suggereren dat slapeloosheid de hersenen op verschillende manieren kan beïnvloeden, niet alleen door amyloïde plaques, maar ook door kleine bloedvaten die de hersenen van bloed voorzien,” zei Carvalho. “Dit onderstreept het belang van de behandeling van chronische slapeloosheid, niet alleen om de slaapkwaliteit te verbeteren, maar ook om de gezondheid van de hersenen op oudere leeftijd te beschermen. Onze bevindingen voegen ook toe aan het groeiende bewijs dat slaap niet alleen dient om het lichaam te herstellen, maar ook de veerkracht van de hersenen bevordert.” Een beperking van het onderzoek was dat de diagnoses van slapeloosheid afkomstig waren uit medische dossiers, die geen ongediagnosticeerde gevallen vastleggen of de ernst van de symptomen weerspiegelen. Het onderzoek werd ondersteund door de National Institutes of Health, de GHR Foundation, de Mayo Foundation for Medical Education and Research en een subsidie van Sleep Number Corporation aan de Mayo Clinic.