Een medicijn met de naam sulthiame zou mensen met obstructieve slaapapneu kunnen helpen om ’s nachts gemakkelijker te ademen en over het algemeen beter te slapen. De bevindingen zijn afkomstig uit een Europees klinisch onderzoek waarin de Universiteit van Göteborg een sleutelrol speelde. Onderzoekers zeggen dat de resultaten de mogelijkheid openen voor een medicamenteuze behandeling van patiënten die moeite hebben met het dragen van CPAP-maskers.

De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in The Lancet. In totaal namen 298 mensen met matige tot ernstige slaapapneu deel aan het onderzoek. Een kwart van de deelnemers kreeg een placebo, terwijl de rest werd behandeld met verschillende doses sulthiame. Het onderzoek werd uitgevoerd in vier Europese landen en volgde een dubbelblind ontwerp, wat betekent dat noch de deelnemers, noch de onderzoekers wisten wie het werkzame medicijn kreeg.

Het effect van sulthiame

Sulthiame behoort tot de groep van zogenaamde koolzuuranhydraseremmers – dit zijn werkzame stoffen die een enzym in het lichaam beïnvloeden dat onder andere betrokken is bij het reguleren van de zuur-base-balans. Dit enzym (koolzuuranhydras) speelt een rol in hoe het lichaam reageert op kooldioxide (CO₂) en zuurstof. Wanneer sulthiame dit systeem remt, zorgt het ervoor dat het lichaam gevoeliger reageert op stijgende CO₂-niveaus. Simpel gezegd: de ademhalingsdrang wordt versterkt.

Juist hierin ligt het potentiële voordeel voor obstructieve slaapapneu. Bij deze aandoening treden ’s nachts ademhalingspauzes op doordat de luchtwegen dichtklappen. Hoewel sulthiame niet direct op de luchtwegen inwerkt, kan het:

• de ademhaling stabiliseren
• de frequentie van ademhalingspauzes verminderen
• het zuurstofgehalte in het bloed verbeteren

Daardoor slapen patiënten vaak dieper en worden ze minder vaak wakker.

Onderzoek toont significante vermindering van ademhalingspauzes

Patiënten die hogere doses Sulthiame kregen, hadden tot 47 procent minder ademhalingspauzes tijdens de slaap in vergelijking met degenen die een placebo kregen. Ze vertoonden ook verbeterde zuurstofniveaus gedurende de nacht. Sulthiame lijkt te werken door de lichaamseigen ademhalingscontrole te stabiliseren en de ademhalingsdrang te verhogen. Dit helpt de kans te verminderen dat de bovenste luchtwegen tijdens de slaap instorten, wat de belangrijkste oorzaak is van obstructieve slaapapneu. De meeste bijwerkingen die tijdens het onderzoek werden gemeld, waren mild en van voorbijgaande aard.

Jan Hedner, senior hoogleraar longgeneeskunde aan de Sahlgrenska Academie van de Universiteit van Göteborg, speelde een leidende rol in het onderzoek. “We werken al lange tijd aan deze behandelingsstrategie en de resultaten tonen aan dat slaapapneu inderdaad farmacologisch kan worden beïnvloed. Dit voelt als een doorbraak en we kijken nu uit naar grotere en langdurigere studies om te bepalen of het effect in de loop van de tijd aanhoudt en of de behandeling veilig is voor bredere patiëntengroepen,” zegt Jan Hedner. Ludger Grote en Kaj Stenlöf van de Universiteit van Göteborg leverden eveneens belangrijke bijdragen aan het onderzoek.

Slaapapneu kan aanzienlijke gevolgen voor de gezondheid hebben

Obstructieve slaapapneu is een veelvoorkomende maar vaak onderschatte aandoening waarbij de bovenste luchtwegen tijdens de slaap herhaaldelijk dichtklappen. Tijdens deze episodes ontspannen de spieren in de keel zich zo sterk dat de luchtwegen gedeeltelijk of volledig geblokkeerd raken. Dit leidt tot korte adempauzes die enkele seconden tot meer dan een minuut kunnen duren. Het lichaam reageert met een wekreactie, waardoor de ademhaling weer op gang komt – meestal zonder dat de getroffen persoon zich dit de volgende ochtend kan herinneren.

Door deze herhaalde onderbrekingen raakt de slaap sterk gefragmenteerd, waardoor deze zijn herstellende functie niet kan vervullen. Tegelijkertijd daalt het zuurstofgehalte in het bloed tijdens deze ademhalingspauzes, waardoor het lichaam in een staat van chronische stress terechtkomt. Dit activeert onder andere het sympathische zenuwstelsel – de ‘stressmodus’ van het lichaam – en leidt tot een verhoogde afgifte van stresshormonen.

Op de lange termijn kan dit aanzienlijke gevolgen voor de gezondheid hebben. Obstructieve slaapapneu hangt nauw samen met hoge bloeddruk, aangezien de nachtelijke dalingen in zuurstofniveaus en stressreacties de bloeddruk permanent kunnen verhogen. Het risico op hart- en vaatziekten neemt ook toe, omdat bloedvaten en het hart worden beschadigd door herhaaldelijk zuurstoftekort en stress. Ook het risico op een beroerte is verhoogd. Bovendien beïnvloedt de aandoening de stofwisseling. Een verminderde slaapkwaliteit en hormonale veranderingen kunnen de insulinegevoeligheid verminderen, waardoor het risico op diabetes type 2 toeneemt. Al met al is het duidelijk dat onbehandelde slaapapneu niet alleen de kwaliteit van leven aantast door slaperigheid overdag en concentratieproblemen, maar op de lange termijn ook kan leiden tot ernstige chronische aandoeningen.

Veel patiënten verdragen de CPAP-behandeling niet

Hoewel slaapapneu wijdverspreid is, bestaat er momenteel geen medicatie die de onderliggende oorzaak direct behandelt. De meest voorkomende therapie is continue positieve luchtwegdruk (CPAP), waarbij een masker wordt gebruikt om de luchtwegen tijdens de slaap open te houden. Hoewel CPAP zeer effectief is, vinden veel patiënten het moeilijk te gebruiken. Tot de helft van de patiënten stopt binnen een jaar met het gebruik van het apparaat omdat het masker oncomfortabel is of de slaap verstoort.

Een alternatief, met name voor milde tot matige slaapapneu, zijn speciale tandheelkundige spalken die bekend staan als mandibulaire voortbewegingsspalken. Deze houden de onderkaak tijdens de slaap iets naar voren verschoven, waardoor de keel open blijft en de ademhaling wordt vergemakkelijkt. Veel patiënten vinden deze methode comfortabeler, ook al is de effectiviteit ervan mogelijk iets minder dan die van CPAP-therapie. Daarnaast spelen veranderingen in levensstijl een belangrijke rol. Met name overgewicht is een belangrijke risicofactor, en daarom kan gewichtsverlies vaak leiden tot een duidelijke verbetering van de symptomen. Het vermijden van alcohol in de avond, regelmatige lichaamsbeweging en slapen op de zij kunnen ook helpen om ademhalingspauzes te verminderen.

In bepaalde gevallen kunnen ook chirurgische ingrepen worden overwogen, bijvoorbeeld wanneer er anatomische afwijkingen zijn, zoals vergrote amandelen of een smalle keel. Het doel van dergelijke operaties is om de luchtwegen permanent te verbreden. Een andere moderne behandelingsoptie is zogenaamde zenuwstimulatie, waarbij een kleine pacemaker wordt geïmplanteerd om de tongspieren tijdens de slaap te activeren, waardoor wordt voorkomen dat de tong naar achteren zakt.

Medicamenteuze behandelingen zijn momenteel nog in ontwikkeling en hebben tot nu toe slechts een ondergeschikte rol gespeeld. Sulthiame is een reeds goedgekeurd medicijn dat wordt gebruikt voor de behandeling van een vorm van epilepsie bij kinderen. Onderzoekers onderzoeken nu of het ook kan worden gebruikt voor de farmacologische behandeling van slaapapneu.