Dorośli w średnim i starszym wieku, którzy są bardziej aktywni wieczorem, mają gorsze zdrowie układu sercowo-naczyniowego niż ci, którzy są aktywni wcześniej w ciągu dnia. Związek ten wydaje się być bardziej wyraźny u kobiet, zgodnie z nowym badaniem opublikowanym w Journal of the American Heart Association. Wyniki sugerują, że pora dnia, w której ludzie są najbardziej aktywni, może odgrywać ważną rolę w długoterminowym zdrowiu serca.

Badanie bada nawyki związane ze snem ponad 300 000 osób dorosłych

Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące zdrowia ponad 300 000 dorosłych (średnia wieku około 57 lat) zarejestrowanych w UK Biobank. Analiza koncentrowała się na chronotypach, które opisują naturalne preferencje danej osoby dotyczące czasu snu i czuwania, oraz na tym, jak te preferencje odnoszą się do zdrowia układu sercowo-naczyniowego.

Uczestnicy zostali podzieleni na grupy w oparciu o zgłaszane przez nich rytmy okołodobowe. Około 8% określiło się jako „osoby o wyraźnym wieczornym rytmie dobowym”, co oznacza, że zazwyczaj kładli się spać bardzo późno (np. o 2 w nocy) i osiągali szczytową aktywność w późniejszej części dnia. Około 24% określiło się jako „osoby wyraźnie poranne”, które miały tendencję do wcześniejszego budzenia się, wcześniejszego kładzenia się spać (np. o 21:00) i bycia najbardziej aktywnymi wcześniej w ciągu dnia. Pozostałe 67% zostało sklasyfikowanych jako „pośrednie” chronotypy, jeśli nie byli pewni lub zgłosili, że nie są ani wyraźnie porannymi, ani wieczornymi osobami.

Zdrowie układu sercowo-naczyniowego oceniono za pomocą wskaźników American Heart Association’s Life’s Essential 8™. Ramy te uwzględniają zachowania i czynniki zdrowotne, o których wiadomo, że wspierają zdrowie serca, w tym zdrowe odżywianie, aktywność fizyczną, niepalenie i dobry sen. Obejmuje to również utrzymanie prawidłowej masy ciała, poziomu cholesterolu, poziomu cukru we krwi i ciśnienia krwi.

Znaczące różnice między nocnymi sowami a osobami wcześnie wstającymi z łóżka

Porównując grupy chronotypów, naukowcy odkryli kilka uderzających wzorców: W porównaniu do osób ze średniej kategorii, osoby sklasyfikowane jako „wieczorne” i często określane jako nocne sowy były o 79% bardziej narażone na zły ogólny stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego.

Nocne sowy miały również o 16% wyższe ryzyko zawału serca lub udaru mózgu w średnim okresie obserwacji wynoszącym około 14 lat. Związek między chronotypem wieczornym a gorszymi wynikami w zakresie zdrowia serca był bardziej wyraźny u kobiet niż u mężczyzn.

Znaczna część zwiększonego ryzyka chorób serca wśród osób o chronotypie wieczornym była związana z nawykami związanymi ze stylem życia, w szczególności z używaniem nikotyny i niewystarczającą ilością snu. Z kolei „poranni ludzie”, znani również jako osoby wcześnie wstające, mieli o 5% niższą częstość występowania złego stanu zdrowia układu sercowo-naczyniowego niż osoby bez wyraźnych preferencji porannych lub wieczornych.

Dlaczego typy wieczorne mogą być narażone na zwiększone ryzyko chorób serca?

„Wieczorne osoby często cierpią na zaburzenia rytmu okołodobowego, co oznacza, że ich wewnętrzny zegar może nie być zsynchronizowany z naturalnym cyklem światła dzień-noc lub typową codzienną rutyną” – powiedziała główna autorka badania Sina Kianersi, Ph.D., D.V.M., naukowiec z Division of Sleep and Circadian Disorders w Brigham and Women’s Hospital i Harvard Medical School w Bostonie. „Wieczorne osoby mogą być bardziej podatne na zachowania, które mogą wpływać na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, takie jak gorsza dieta, palenie tytoniu oraz niewystarczająca lub nieregularna ilość snu”. Ta rozbieżność może utrudniać nocnym markom utrzymanie nawyków, które wspierają długoterminowe zdrowie serca.

Zmiany stylu życia mogą obniżyć ryzyko

Według dr Kristen Knutson, FAHA, honorowej przewodniczącej oświadczenia American Heart Association z 2025 r. zatytułowanego „Rola zdrowia okołodobowego w zdrowiu kardiometabolicznym i ryzyku chorób” (The Role of Circadian Health in Cardiometabolic Health and Disease Risk), wyniki nie są całkowicie zniechęcające dla osób, które lubią spać do późna. Knutson nie brał udziału w badaniu.

„Odkrycia te pokazują, że wyższe ryzyko chorób serca wśród osób wieczornych jest częściowo spowodowane modyfikowalnymi zachowaniami, takimi jak palenie i sen. Dlatego też nocne sowy mają możliwość poprawy swojego zdrowia sercowo-naczyniowego” – powiedziała. „Nocne sowy nie są z natury mniej zdrowe, ale stoją przed wyzwaniami, które sprawiają, że utrzymanie zdrowego stylu życia jest dla nich szczególnie ważne”.

Dostosowanie leczenia do zegara wewnętrznego

Oświadczenie naukowe American Heart Association, kierowane przez Knutson, zaleca również uwzględnienie chronotypu podczas planowania leczenia lub interwencji związanych ze stylem życia. „Niektóre leki lub terapie działają najlepiej, gdy są dostosowane do określonego okresu odpowiednich rytmów okołodobowych, a czas ten różni się w zależności od tego, czy jesteś chronotypem porannym, pośrednim czy wieczornym” – powiedziała. „Ukierunkowane programy dla osób, które naturalnie nie śpią do późna, mogą pomóc im poprawić styl życia i zmniejszyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych”.

W przypadku terapii lekowych oznacza to, że skuteczność i skutki uboczne mogą zależeć od tego, czy lek jest zsynchronizowany z fazą dobową danej osoby. Na przykład, optymalny czas przyjmowania leków na ciśnienie krwi lub statyn może się różnić w zależności od tego, kiedy odpowiednie procesy fizjologiczne osiągają szczyt dla każdego chronotypu. Nieodpowiedni czas podania leku może zmniejszyć jego skuteczność lub nieodpowiednio obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe, nawet jeśli sam lek został prawidłowo dobrany.

Interwencje związane ze stylem życia, takie jak higiena snu, ćwiczenia i odżywianie, również mogą być dostosowane do chronotypu. Wiele ogólnych zaleceń jest domyślnie ukierunkowanych na chronotypy poranne, co często prowadzi do chronicznego niedoboru snu, społecznego jet lag i zwiększonego stresu u chronotypów wieczornych. Czynniki te z kolei wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wysokiego ciśnienia krwi, zaburzeń metabolicznych i procesów zapalnych. Dostosowane programy dla osób z późnym chronotypem koncentrują się zatem mniej na przymusowym przesunięciu rytmu dobowego wcześniej, a bardziej na regularności, ukierunkowanej kontroli światła, aktywności fizycznej w biologicznie korzystnych porach i rozsądnie rozłożonym spożyciu żywności.

Kluczowym przesłaniem American Heart Association jest zatem to, że spersonalizowane, chronobiologiczne interwencje mogą potencjalnie poprawić przestrzeganie zaleceń i zmniejszyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Zamiast zmuszać ludzi do ciągłej pracy wbrew ich wewnętrznemu zegarowi, dostosowanie terapii i środków zapobiegawczych do indywidualnych chronotypów może prowadzić do trwale lepszych wyników zdrowotnych. Naukowcy zwrócili uwagę, że większość uczestników UK Biobank była biała i ogólnie zdrowsza niż ogólna populacja, co może ograniczać możliwość uogólnienia wyników na inne grupy. Ponadto chronotyp był oceniany tylko raz i opierał się na informacjach zgłaszanych przez samych badanych, a nie na powtarzanych pomiarach.