Volwassenen van middelbare leeftijd en oudere volwassenen die ’s avonds actiever zijn, hebben een slechtere cardiovasculaire gezondheid dan degenen die eerder op de dag actief zijn. Deze associatie lijkt meer uitgesproken te zijn bij vrouwen, volgens een nieuwe studie gepubliceerd in het Journal of the American Heart Association. De bevindingen suggereren dat het tijdstip van de dag waarop mensen het meest actief zijn een belangrijke rol kan spelen in de gezondheid van het hart op de lange termijn.

Studie onderzoekt slaapgewoonten van meer dan 300.000 volwassenen

De onderzoekers onderzochten de gezondheidsgegevens van meer dan 300.000 volwassenen (gemiddelde leeftijd ongeveer 57 jaar) die geregistreerd stonden bij de UK Biobank. De analyse richtte zich op chronotypes, die iemands natuurlijke voorkeur voor slaap- en waaktijden beschrijven, en hoe deze voorkeuren verband houden met cardiovasculaire gezondheid.

Deelnemers werden in groepen verdeeld op basis van hun zelfgerapporteerde circadiane ritmes. Ongeveer 8% beschreef zichzelf als “heldere avondmensen”, wat betekent dat ze meestal heel laat naar bed gingen (bijvoorbeeld om 2 uur ’s nachts) en hun piekactiviteit later op de dag bereikten. Ongeveer 24% identificeerde zichzelf als “heldere ochtendmensen”, die de neiging hadden om vroeger op te staan, vroeger naar bed te gaan (bijvoorbeeld om 21.00 uur) en eerder op de dag het meest actief te zijn. De resterende 67% werd geclassificeerd als “tussenliggend” chronotype als ze niet zeker waren of niet duidelijk ochtend- of avondmensen waren.

De cardiovasculaire gezondheid werd beoordeeld aan de hand van de Life’s Essential 8™ metingen van de American Heart Association. Dit kader houdt rekening met gedragingen en gezondheidsfactoren waarvan bekend is dat ze de gezondheid van het hart ondersteunen, waaronder gezond eten, lichaamsbeweging, niet roken en goed slapen. Dit omvat ook het behouden van een gezond lichaamsgewicht, cholesterolgehalte, bloedsuikerspiegel en bloeddruk.

Significante verschillen tussen nachtbrakers en vroege vogels

Bij het vergelijken van de chronotype groepen vonden de onderzoekers een aantal opvallende patronen: Vergeleken met mensen in de middelste categorie, hadden degenen die geclassificeerd zijn als “avondmensen” en vaak nachtbrakers worden genoemd 79% meer kans op een slechte algehele cardiovasculaire gezondheid.

Nachtbrakers hadden ook een 16% hoger risico op een hartaanval of beroerte tijdens een mediane follow-up periode van ongeveer 14 jaar. De associatie tussen het avondchronotype en slechtere hartgezondheidsscores was meer uitgesproken bij vrouwen dan bij mannen.

Een groot deel van het verhoogde risico op hartaandoeningen bij avondtypes was gerelateerd aan levensstijlgewoonten, met name nicotinegebruik en onvoldoende slaap. Daarentegen hadden “ochtendmensen”, ook wel vroege vogels genoemd, een 5% lagere prevalentie van slechte cardiovasculaire gezondheid dan mensen zonder een uitgesproken voorkeur voor ’s ochtends of ’s avonds.

Waarom avondtypes een verhoogd risico lopen op hartaandoeningen

“Avondmensen lijden vaak aan een circadiane onbalans, wat betekent dat hun interne klok niet synchroon loopt met de natuurlijke dag-nacht lichtcyclus of hun typische dagelijkse routine,” zegt hoofdauteur van de studie Sina Kianersi, Ph.D., D.V.M., een onderzoekswetenschapper bij de afdeling Slaap en Circadiane Stoornissen aan het Brigham and Women’s Hospital en de Harvard Medical School, beide in Boston. “Avondmensen kunnen vatbaarder zijn voor gedrag dat de cardiovasculaire gezondheid kan beïnvloeden, zoals een slechter dieet, roken en onvoldoende of onregelmatige slaap.” Deze slechte afstemming kan het voor nachtbrakers moeilijk maken om gewoonten aan te houden die de gezondheid van het hart op lange termijn ondersteunen.

Veranderingen in levensstijl kunnen het risico verlagen

De bevindingen zijn niet helemaal ontmoedigend voor mensen die graag laat opblijven, volgens Kristen Knutson, Ph.D., FAHA, erevoorzitter van de 2025 verklaring van de American Heart Association getiteld “Role of Circadian Health in Cardiometabolic Health and Disease Risk” (De rol van circadiane gezondheid in cardiometabole gezondheid en ziekterisico). Knutson was niet betrokken bij het onderzoek.

“Deze bevindingen tonen aan dat het hogere risico op hartaandoeningen bij avondmensen deels te wijten is aan aanpasbaar gedrag zoals roken en slapen. Nachtbrakers hebben dus mogelijkheden om hun cardiovasculaire gezondheid te verbeteren,” zei ze. “Nachtbrakers zijn niet per definitie minder gezond, maar ze worden geconfronteerd met uitdagingen die het extra belangrijk voor hen maken om een gezonde levensstijl aan te houden.”

Behandeling afstemmen op de interne klok

De wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association, onder leiding van Knutson, beveelt ook aan om rekening te houden met het chronotype bij het plannen van behandelingen of leefstijlinterventies. “Sommige medicijnen of therapieën werken het beste als ze worden afgestemd op een specifieke periode van het relevante circadiane ritme, en dat tijdstip varieert afhankelijk van of je een ochtend-, tussen- of avondchronotype hebt”, zegt ze. “Gerichte programma’s voor mensen die van nature laat opblijven zouden hen kunnen helpen hun leefstijlgedrag te verbeteren en hun risico op hart- en vaatziekten te verminderen.”

Voor geneesmiddelentherapieën betekent dit dat de werkzaamheid en bijwerkingen kunnen afhangen van het feit of een geneesmiddel gesynchroniseerd is met de circadiane fase van het individu. Het optimale tijdstip om bloeddrukmedicatie of statines in te nemen kan bijvoorbeeld variëren, afhankelijk van wanneer relevante fysiologische processen hun piek bereiken voor elk chronotype. Een onjuist tijdstip van toediening kan de werkzaamheid verminderen of het cardiovasculaire risico onvoldoende verlagen, ook al is het medicijn zelf correct gekozen.

Leefstijlinterventies zoals slaaphygiëne, lichaamsbeweging en voeding hebben er ook baat bij om te worden afgestemd op het chronotype. Veel algemene aanbevelingen zijn impliciet gericht op ochtend chronotypes, wat vaak leidt tot chronisch slaaptekort, sociale jetlag en verhoogde stress bij avond chronotypes. Deze factoren worden op hun beurt geassocieerd met een verhoogd risico op hoge bloeddruk, stofwisselingsstoornissen en ontstekingsprocessen. Programma’s op maat voor mensen met een laat chronotype richten zich daarom minder op het geforceerd vroeger verschuiven van het dagritme en meer op regelmaat, gerichte lichtregeling, lichaamsbeweging op biologisch gunstige tijden en een verstandig verdeelde voedselinname.

De belangrijkste boodschap van de American Heart Association is daarom dat gepersonaliseerde, chronobiologisch geïnformeerde interventies het potentieel hebben om therapietrouw te verbeteren en het risico op hart- en vaatziekten te verminderen. In plaats van mensen permanent tegen hun interne klok in te laten werken, kan het aanpassen van therapieën en preventieve maatregelen aan individuele chronotypes leiden tot duurzaam betere gezondheidsresultaten. De onderzoekers wezen erop dat de meeste deelnemers aan de UK Biobank blank waren en over het algemeen gezonder dan de algemene bevolking, wat de generaliseerbaarheid van de resultaten naar andere groepen zou kunnen beperken. Bovendien werd het chronotype slechts één keer beoordeeld en was het gebaseerd op zelfgerapporteerde informatie in plaats van herhaalde metingen.