Toen intermitterend vasten een ware rage werd onder Hollywoodsterren, stonden sceptici afwijzend tegenover het idee om maaltijden over te slaan. Maar uit onderzoek van de Universiteit van Georgia blijkt dat de beroemdheden het misschien toch niet helemaal bij het verkeerde eind hadden. Uit het onderzoek bleek dat een specifieke vorm van beperkt eten het risico op diabetes type 2 kan verlagen en de algehele gezondheid kan verbeteren. Deze vastenmethode, ook wel ’time-restricted eating’ genoemd, houdt in dat je regelmatig maar minder maaltijden eet, ’s avonds laat geen snacks meer eet en 12 tot 14 uur (vaak ’s nachts) zonder eten zit. Na een uitgebreide analyse van gepubliceerde, peer-reviewed studies ontdekten de onderzoekers een verband tussen het aantal maaltijden en zowel obesitas als diabetes type 2.

Moderne eetgewoonten verstoren de biologische klok van het lichaam

“Al tientallen jaren wordt ons geleerd dat we drie maaltijden per dag moeten eten en tussendoor moeten snacken”, aldus Krzysztof Czaja, universitair hoofddocent biogeneeskunde aan het UGA College of Veterinary Medicine. “Helaas lijkt dit een van de oorzaken van obesitas te zijn.” Het patroon van drie maaltijden en tussendoortjes voorkomt dat de insulinespiegel gedurende de dag daalt, en gezien de hoeveelheden calorieën en suiker die Amerikanen gemiddeld consumeren, kan dit de insuline-receptoren van het lichaam overbelasten. Dit leidt tot insulineresistentie en vaak tot diabetes type 2. “Daarom is het zo moeilijk om lichaamsvet kwijt te raken”, aldus Czaja. “We geven ons lichaam geen kans om het te gebruiken. Door minder maaltijden per dag kunnen deze vetreserves worden gebruikt als energiebron in plaats van de suiker die we voortdurend consumeren.”

De onderzoekers ontdekten dat tijdbeperkt eten het lichaam in staat stelt te ontspannen en de insuline- en glucosespiegels te verlagen, wat op zijn beurt de insulineresistentie, de gezondheid van de hersenen en de bloedsuikerspiegel kan verbeteren. Het kan ook de calorie-inname met ongeveer 550 calorieën per dag verminderen zonder de stress van het tellen van calorieën. Eerdere studies hebben aangetoond dat verstoringen van slaap- en eetpatronen zowel de soorten als de hoeveelheden bacteriën en andere micro-organismen in het spijsverteringskanaal kunnen veranderen. Vasten kan echter een positieve invloed hebben op het darmmicrobioom en zo mogelijk ontstekingen en diverse stofwisselingsstoornissen voorkomen.

Bovendien suggereert het overzicht dat tijdbeperkt eten kan helpen bij het reguleren van hormonen die verantwoordelijk zijn voor de eetlustcontrole en het energieniveau. Volgens de publicatie kunnen regelmatige maaltijden, het eten van ontbijt en het verminderen van de frequentie van maaltijden en tussendoortjes helpen bij het voorkomen van obesitas en diabetes type 2. En niet alle ontbijtjes zijn gelijk. Kies voor gezonde vetten en eiwitten, zoals eieren, en vermijd suikerrijke ontbijtgranen en gebak. Hoewel tijdbeperkt eten de gezondheid leek te verbeteren, ontdekten de onderzoekers dat andere vormen van beperkt eten, zoals intermitterend vasten, weinig voordelen boden.

Regelmatige maar minder maaltijden kunnen obesitas en stofwisselingsstoornissen voorkomen

Meer dan vier op de tien Amerikanen zijn klinisch zwaarlijvig, wat betekent dat hun gewicht hoger is dan wat als gezond wordt beschouwd voor hun lengte. Bijna 10% is ernstig zwaarlijvig, volgens de Centers for Disease Control and Prevention. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie heeft ongeveer 59% van de volwassenen in Europa overgewicht of obesitas. Ongeveer een op de vier volwassenen leeft nu met obesitas. Dit maakt Europa tot een van de regio’s met de hoogste obesitascijfers wereldwijd, na Noord- en Zuid-Amerika.

Obesitas kan leiden tot allerlei gezondheidsproblemen, waaronder diabetes type 2, hartziekten en zelfs sommige soorten kanker. Obesitas is momenteel een epidemie. Het is een te voorkomen ziekte. Toen experts de onderzoeksresultaten bekeken, ontdekten we dat mensen in de prehistorie niet elke dag aten. Dit betekent dat ons lichaam zich zo heeft ontwikkeld dat het niet elke dag voedsel nodig heeft. De moderne aanpak van drie maaltijden plus tussendoortjes werd decennia geleden populair en het is moeilijk om dit patroon te doorbreken.

“Maar onze signaalwegen tussen darmen en hersenen zijn niet ontworpen voor dit soort eetpatroon”, aldus Czaja. De onderzoekers wijzen erop dat er geen pasklare oplossing bestaat als het om eten gaat. Kleinere, minder actieve mensen hebben gemiddeld minder calorieën nodig dan bijvoorbeeld grotere sporters. Voor sommigen kan één maaltijd met voedzame voedingsmiddelen dus voldoende zijn, terwijl anderen meer nodig hebben. Eén ding kwam echter heel duidelijk naar voren uit de literatuur die ze hebben bestudeerd: minder maaltijden met hoogwaardige voedingsmiddelen zijn een goede richtlijn voor mensen die risico lopen op het ontwikkelen van diabetes type 2 en obesitas.

Twee keer per week vasten zou een belangrijke doorbraak kunnen betekenen voor diabetes type 2

Volgens een studie die werd gepresenteerd op ENDO 2025, de jaarlijkse bijeenkomst van de Endocrine Society in San Francisco, Californië, kunnen intermitterende energiebeperking, tijdbeperkt eten en continue energiebeperking allemaal de bloedsuikerspiegel en het lichaamsgewicht verbeteren bij mensen met obesitas en diabetes type 2. “Dit onderzoek is het eerste waarin de effecten van drie verschillende voedingsinterventies – intermitterende energiebeperking (IER), tijdsbeperkt eten (TRE) en continue energiebeperking (CER) – bij de behandeling van diabetes type 2 met obesitas worden vergeleken,” aldus dr. Haohao Zhang, hoofdarts bij het First Affiliated Hospital van de Zhengzhou University in Zhengzhou, China.

Hoewel de onderzoekers verbeterde HbA1c-waarden constateerden en de bijwerkingen in alle drie de groepen vergelijkbaar waren, vertoonde de IER-groep grotere voordelen wat betreft het verlagen van de nuchtere bloedglucose, het verbeteren van de insulinegevoeligheid, het verlagen van de triglyceridenwaarden en het verbeteren van de therapietrouw bij de voedingsinterventies. “De studie vult een leemte in de directe vergelijking van 5:2 intermitterende energiebeperking met een 10-uurs tijdbeperkt eetpatroon bij patiënten met obesitas en type 2-diabetes. De resultaten bieden clinici wetenschappelijk bewijs voor het selecteren van geschikte voedingsstrategieën bij de behandeling van dergelijke patiënten”, aldus Zhang.

Dieetinterventies bij mensen met obesitas en diabetes type 2

90 patiënten werden in een verhouding van 1:1:1 willekeurig ingedeeld in de IER-, TRE- of CER-groep, waarbij de wekelijkse calorie-inname in alle groepen gelijk bleef. Een team van voedingsdeskundigen hield toezicht op de interventie van 16 weken. Van de ingeschreven deelnemers voltooiden 63 de studie. Het ging om 18 vrouwen en 45 mannen met een gemiddelde leeftijd van 36,8 jaar, een mediane diabetesduur van 1,5 jaar, een BMI bij aanvang van 31,7 kg/m² en een HbA1c-waarde van 7,42%. Aan het einde van het onderzoek waren er geen significante verschillen in HbA1c-verlaging en gewichtsverlies tussen de IER-, TRE- en CER-groepen. De absolute daling van de HbA1c-waarden en het lichaamsgewicht was echter het grootst in de IER-groep.

In vergelijking met TRE en CER zorgde IER voor een significante daling van de nuchtere bloedglucose en triglyceriden en een stijging van de Matsuda-index, een maatstaf voor de insulinegevoeligheid van het hele lichaam. De urinezuur- en leverenzymwaarden vertoonden in geen enkele onderzoeksgroep statistisch significante veranderingen ten opzichte van de uitgangswaarde. Twee patiënten in de IER- en de TRE-groep, evenals drie patiënten in de CER-groep, vertoonden milde hypoglykemie. De IER-groep had de hoogste therapietrouw (85%), gevolgd door de CER-groep met 84% en de TRE-groep met 78%. Zowel de IER- als de CER-groep vertoonden statistisch significante verschillen ten opzichte van de TRE-groep. Zhang zei dat deze resultaten de haalbaarheid en effectiviteit van voedingsinterventies bij mensen met obesitas en diabetes type 2 onderstrepen.